TÜRKMENİSTAN: DİN VE İNANÇ ÖZGÜRLÜĞÜ SİSTEMATİK BASKI ALTINDA

TÜRKMENİSTAN: DİN VE İNANÇ ÖZGÜRLÜĞÜ SİSTEMATİK BASKI ALTINDA (USCIRF 2026 Raporu temelinde) ABD Uluslararası Din Özgürlüğü Komisyonu’nun (USCIRF) 2026 Yıllık Raporu’na göre, Türkmenistan’da din ve inanç özgürlüğü durumu son derece ağır olmaya devam etmektedir. 2025 yılında ülkedeki inananların durumu “kötü” olarak değerlendirilmiştir. Devlet, tüm dini grupları kontrol etmeye yönelik kısıtlayıcı mevzuatı uygulamayı sürdürmektedir. Özellikle devletin onayladığı İslam yorumuna uymayan Müslümanlar ile diğer dini azınlıklar yoğun baskı altındadır. Başlıca İhlaller Yetkililer dini faaliyetleri sistematik olarak kısıtlamaktadır, bunlar arasında: ibadetler dini yayın ve literatürün dağıtımı dini eğitim 2016 tarihli Din Yasası, kayıt dışı dini faaliyetleri fiilen yasaklamaktadır. 2015 tarihli “Aşırılıkla Mücadele Yasası”, inananlara karşı keyfi baskı aracı olarak kullanılmaktadır. Kovuşturmalar ve Hapis Cezaları Rapora göre, onlarca kişi barışçıl dini faaliyetler nedeniyle “aşırılık” suçlamalarıyla mahkûm edilmiştir. Bunlar arasında: Müslim Amanmuradov — 15 yıl hapis Annarat Ataev — 15 yıl Merdan Gurbanov, Meret Öwezov, Ahmet Mammetnurdiev, Begdjek Bekdjekov, Junazar Hojamberdiyev — uzun süreli hapis cezaları Said Nursidin — dini faaliyet nedeniyle mahkûm Kemal Saparov ve Kakajan Halbaev — dini sohbetler nedeniyle 15 yıl Aşyraly Bekdjekov — 23 yıl hapis Bahram Saparov — kayıt dışı dini grup kurduğu gerekçesiyle 15 yıl İşkence ve Kötü Muamele Raporda, cezaevlerinde işkence uygulandığı belirtilmektedir. Özellikle Müslim Saparov’un ağır kötü muameleye maruz kaldığı ifade edilmektedir. Gözaltında ve cezaevlerinde hayatını kaybedenlerin gerçek sayısının resmi verilerden daha yüksek olduğu düşünülmektedir. Devlet Kontrolü ve Baskı Yetkililer: izinsiz dini toplantıları yasaklamaktadır inançlarını yaşayan bireyleri cezalandırmaktadır vatandaşları devlet etkinliklerine katılmaya zorlamaktadır imamları devlet ideolojisini yaymaya zorlamaktadır Ramazan döneminde baskı daha da artmaktadır: vatandaşların oruç tutması engellenmekte veya caydırılmaktadır dini pratikler kısıtlanmaktadır denetimler ve gözaltılar artmaktadır Dini Azınlıkların Hedef Alınması Özellikle şu gruplar baskı altındadır: Yehova Şahitleri (askerlik hizmetini reddettikleri için) bağımsız Müslüman gruplar diğer dini azınlıklar Uygulamalar arasında: gözaltılar zorla çalıştırma para cezaları güvenlik güçlerinin baskısı Keyfi Gözaltılar ve Aşağılama Güvenlik güçleri: muğlak “aşırılık” suçlamalarıyla insanları gözaltına almaktadır dini inançlarından vazgeçmeye zorlamaktadır aşağılayıcı uygulamalara başvurmaktadır (örneğin zorla sakal kesme) psikolojik ve fiziksel baskı uygulamaktadır Genel Değerlendirme USCIRF’e göre Türkmenistan, dünyanın en kapalı ülkelerinden biri olmaya devam etmektedir. Ülkede: basın özgürlüğü ciddi şekilde kısıtlıdır bilgiye erişim sınırlıdır bağımsız raporlama son derece zor ve tehlikelidir Tavsiyeler Komisyon şu önerilerde bulunmaktadır: Türkmenistan’ın “Özel Endişe Duyulan Ülke” (CPC) statüsünün sürdürülmesi sorumlu yetkililere yönelik hedefli yaptırımlar uygulanması bu kişilerin mal varlıklarının dondurulması ve ABD’ye girişlerinin yasaklanması uluslararası işbirliğinin insan hakları alanındaki iyileşmelere bağlanması