TÜRKMENİSTAN'DA GÜVENLİK GÜÇLERİ, YARDIM İSTEYEN VATANDAŞLARA VİDEOLARINI SİLDİRİYOR: YOKSULLUK BİR BASKI GEREKÇESİNE DÖNÜŞÜYOR DAYANÇ SİVİL HAREKETİ İNSAN HAKLARI PLATFORMU / TÜRKMENİSTAN 1 Kasım 2026 Bağımsız medya kuruluşlarının haberlerine göre, Türkmenistan'da Millî Güvenlik Bakanlığı ve polis görevlileri, sosyal medya üzerinden maddi yardım talebinde bulunan ekonomik açıdan dezavantajlı vatandaşlara baskı uygulayarak yayımladıkları videoları silmelerini istiyor. Baskıya maruz kaldığı bildirilen kişiler arasında emeklilerin, engelli bireylerin ve engelli çocuklarına bakmakla yükümlü ailelerin bulunması özellikle endişe vericidir. 27 Ekim 2026 tarihinde Özgürlük Radyosu'nun Türkmen Servisi Radyo Azatlık, Ahal vilayetinde yaşayan bazı vatandaşların TikTok üzerinden ilaç, gıda ve diğer temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek amacıyla yardım talebinde bulunduktan sonra güvenlik güçlerinin baskısıyla karşılaştığını bildirdi. Habere göre, bu vatandaşlara sosyal yardım sağlanması yerine tehdit ve gözdağı uygulanıyor, yayımladıkları videoları kaldırmaları isteniyor. ENGELLİ ÇOCUĞUNU YETİŞTİREN BİR ANNE, ÇOCUĞUNUN YURDA YERLEŞTİRİLMESİYLE TEHDİT EDİLDİ En endişe verici olaylardan biri, Ahal vilayetinde yaşayan ve kimliğinin korunması amacıyla Meňli adıyla anılmasını isteyen bir kadınla ilgilidir. Kadın, eşinin ölümünden sonra engelli çocuğuna bakabilmek için işinden ayrılmak zorunda kaldığını belirtti. Kendi anlatımına göre, devlet tarafından sağlanan engellilik yardımı kira, gıda ve çocuğunun ihtiyaç duyduğu ilaçların masraflarını karşılamaya yetmiyor. Bu nedenle TikTok üzerinden bir video yayımlayarak vatandaşlardan maddi yardım istemek zorunda kaldı. Ancak kadının ifadesine göre, yardım sağlanması yerine polis ve Millî Güvenlik Bakanlığı görevlileri evine gelerek videoyu silmesini talep etti. Daha da vahimi, görevlilerin çocuğuna bakacak maddi imkânı bulunmadığı gerekçesiyle çocuğunu elinden alıp yatılı bir kuruma yerleştirmekle tehdit ettikleri bildirildi. Kadın ayrıca, sivil kıyafetlerle gelen güvenlik görevlilerinin bu tür videoların Türkmenistan'ın itibarına zarar verdiğini söylediklerini aktardı. Bu iddialar derhâl bağımsız ve tarafsız biçimde soruşturulmalıdır. Maddi yetersizlik, tek başına bir çocuğun annesinden veya babasından ayrılması için gerekçe olamaz. Uluslararası çocuk hakları standartları, ailelerin desteklenmesini ve aile bütünlüğünün korunmasını öngörmektedir. Yoksulluk nedeniyle ebeveynlerin cezalandırılması bu ilkelerle bağdaşmaz. YARDIM İSTEMEK NEDEN DEVLETİN İTİBARINA YÖNELİK BİR TEHDİT OLARAK GÖRÜLÜYOR? DAYANÇ Sivil Hareketi İnsan Hakları Platformu / Türkmenistan olarak şu temel soruları yöneltiyoruz: Hayati öneme sahip ilaçları satın alamayan bir vatandaş neden yardım istemekten korkmalıdır? Engelli çocuğuna bakmaya çalışan bir anne neden sosyal destek yerine tehditlerle karşılaşmaktadır? Güvenlik kurumları neden vatandaşların yaşadığı yoksulluğu ortadan kaldırmaya yönelik çözümler üretmek yerine bu sorunları dile getiren videoların silinmesini talep etmektedir? Sosyal sorunların açıkça konuşulması neden devletin uluslararası itibarına zarar veren bir davranış olarak değerlendirilmektedir? Bir devletin itibarı, vatandaşlarının gerçek yaşam koşullarına, insan haklarına gösterdiği saygıya ve kamu kurumlarının etkinliğine dayanmalıdır. Videoların silinmesi yoksulluğu ortadan kaldırmaz, hastalara ilaç sağlamaz ve ağır ekonomik koşullar altında yaşam mücadelesi veren ailelerin sorunlarını çözmez. BASKILAR YAZILI DİLEKÇELERE DE UZANIYOR Ahal vilayetinde yaşandığı bildirilen olaylar, endişe yaratan tek gelişme değildir. Radyo Azatlık'ın haberlerine göre, Aşkabat'taki bazı matbaalar, fotoğraf stüdyoları ve baskı merkezleri, vatandaşların Cumhurbaşkanlığına ve devlet kurumlarına göndermek istedikleri yazılı dilekçeleri hazırlamayı ve basmayı reddetmeye başladı. 21 Ekim 2026 tarihinde bazı işletme temsilcileri, Millî Güvenlik Bakanlığı görevlilerinden vatandaşların dilekçe ve şikâyetlerini basmamaları yönünde talimat aldıklarını gazetecilere bildirdi. Daha önce Lebap vilayetinde de sosyal medya kullanıcılarına yönelik baskılar hakkında haberler yayımlanmıştı. Bu gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde, vatandaşların sorunlarını kamuoyuna duyurma ve yetkili makamlara başvurma imkânlarının farklı yöntemlerle kısıtlandığına ilişkin ciddi iddialar ortaya çıkmaktadır. Bu iddiaların, vatandaşların şikâyet ve yardım taleplerini bastırmaya yönelik daha geniş kapsamlı bir uygulamanın parçası olup olmadığı bağımsız biçimde araştırılmalıdır. ULUSLARARASI İNSAN HAKLARI HUKUKU AÇISINDAN DEĞERLENDİRME Bildirilen uygulamaların doğrulanması hâlinde, Türkmenistan'ın taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmeleri kapsamında ciddi ihlal sorunları ortaya çıkacaktır. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 19. maddesi ve Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin 19. maddesi, bilgi ve düşünceleri arama, edinme ve yayma özgürlüğü dâhil olmak üzere ifade özgürlüğünü güvence altına almaktadır. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin 9. maddesi, herkesin sosyal güvenlik hakkını tanımaktadır. Aynı Sözleşme'nin 11. maddesi, yeterli beslenme, giyim ve barınma dâhil olmak üzere yeterli yaşam standardına sahip olma hakkını düzenlemektedir. 12. maddesi ise ulaşılabilecek en yüksek fiziksel ve ruhsal sağlık standardından yararlanma hakkını güvence altına almaktadır. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 23. maddesi, engelli çocukların haklarına ve özel ihtiyaçlarına ilişkin güvenceler içermektedir. 26. maddesi, her çocuğun sosyal güvenlikten yararlanma hakkını tanımaktadır. 27. maddesi, her çocuğun gelişimi için yeterli bir yaşam standardına sahip olma hakkını düzenlemekte ve devletlere aileleri desteklemek amacıyla uygun tedbirler alma yükümlülüğü getirmektedir. 9. maddesi ise çocukların ebeveynlerinden haksız ve keyfî biçimde ayrılmalarına karşı koruma sağlamaktadır. Engelli Haklarına İlişkin Sözleşme'nin 28. maddesi, engelli bireylerin yeterli yaşam standardına ve sosyal korunmaya erişim hakkını güvence altına almaktadır. Türkmenistan, taraf olduğu bu uluslararası sözleşmelerden kaynaklanan yükümlülüklerine uymak zorundadır. Özellikle çocuğunun temel ihtiyaçlarını karşılamak için kamuoyundan yardım isteyen bir annenin, çocuğunun elinden alınmasıyla tehdit edildiği yönündeki iddialar son derece ciddi niteliktedir. Bu tür eylemler doğrulandığı takdirde, aile hayatına hukuka aykırı müdahale ve ifade özgürlüğünün haksız biçimde sınırlandırılması anlamına gelebilir. DAYANÇ İNSAN HAKLARI PLATFORMUNUN TUTUMU DAYANÇ Sivil Hareketi İnsan Hakları Platformu / Türkmenistan olarak, vatandaşların yardım istemeleri, yoksulluktan söz etmeleri, ilaç eksikliğini dile getirmeleri veya yetersiz sosyal destek hakkında açıklama yapmaları nedeniyle tehdit edilmelerini ve baskıya maruz bırakılmalarını kabul edilemez buluyoruz. Kamu kurumları bu tür başvuruları devletin itibarına yönelik bir tehdit olarak değil, karşılanmamış sosyal ihtiyaçların göstergesi olarak değerlendirmelidir. Yayımlanan haberler doğrultusunda Türkmenistan makamlarına aşağıdaki çağrılarda bulunuyoruz: 1. Sosyal medya üzerinden maddi veya sosyal yardım talebinde bulunan vatandaşlara yönelik her türlü tehdit, baskı ve yıldırma uygulamasına derhâl son verilmelidir. 2. Engelli çocuğuna bakan annenin tehdit edildiğine ilişkin iddialar bağımsız, tarafsız ve etkili biçimde soruşturulmalıdır. 3. Kadın ve çocuğu, tehditlere, misillemelere ve aile hayatına yönelik haksız müdahalelere karşı korunmalıdır. 4. Bütün vatandaşların devlet kurumlarına, bağımsız basına ve sivil toplum kuruluşlarına özgürce başvurma hakkı güvence altına alınmalıdır. 5. Vatandaşların dilekçelerinin hazırlanması ve basılması hizmetlerini sunan işletmelere güvenlik kurumları tarafından hukuka aykırı müdahalelerde bulunulmasına son verilmelidir. 6. Engelli çocuk yetiştiren ailelerin sosyal yardımlara, temel ilaçlara ve gerekli destek hizmetlerine etkili biçimde erişimi sağlanmalıdır. 7. Bağımsız insan hakları izleme faaliyetlerine izin verilmeli ve hak ihlallerini bildiren veya yardım isteyen kişilere yönelik misillemeleri önleyecek etkili güvenceler oluşturulmalıdır. YOKSULLUK SUÇ DEĞİLDİR. YARDIM İSTEMEK DEVLETE YÖNELİK BİR TEHDİT DEĞİLDİR. Hiç kimse, ilaç satın alamadığını veya çocuğunun temel gıda ihtiyaçlarını karşılayamadığını kamuoyuna açıkladığı için tehdit edilmemelidir. Hiçbir anne, ailesi yoksulluk içinde yaşadığı için çocuğunu kaybetme korkusuyla yaşamaya zorlanmamalıdır. Devletin görevi, vatandaşlarının insan onurunu korumak ve sosyal sorunlara çözüm üretmektir. Bu sorunları dile getiren insanları susturarak gerçekleri gizlemek değildir. DAYANÇ Sivil Hareketi İnsan Hakları Platformu / Türkmenistan olarak, ifade özgürlüğünün kısıtlanması, sosyal hakların ihlali, çocuk hakları ve ekonomik açıdan dezavantajlı ailelerin durumu konusunda uluslararası insan hakları mekanizmalarının dikkatini çekmeye devam edeceğiz. Uluslararası toplumu, kamuoyundan yardım istedikleri için baskı ve tehditlere maruz kalan Türkmenistan vatandaşlarının korunmasına özel önem vermeye çağırıyoruz. DAYANÇ SİVİL HAREKETİ İNSAN HAKLARI PLATFORMU / TÜRKMENİSTAN Diana Dadasheva Başkan — Fransa Lala Abdyrahmanova Temsilci — Türkiye Web sitesi: dayanchcivil.com E-posta: dayanch.civil@gmail.com Tarih: 1 Kasım 2026
Dayanch olarak, her bireyin temel
haklarını korumak ve geliştirmek
için çalışıyoruz.