Türkmenistan, Türkiye'deki Göçmenlerin Oranında İlk Sırada: Bu İstatistiklerin Ardında Ne Var?

Türkmenistan, Türkiye'deki Göçmenlerin Oranında İlk Sırada: Bu İstatistiklerin Ardında Ne Var? Yakın zamanda yayımlanan istatistiklere göre, Türkmenistan vatandaşları Türkiye'ye gelen yabancı uyruklular arasında %23,4 ile ilk sırada yer almaktadır. Gelenlerin %56,6'sı erkek, %43,4'ü kadın olup, en büyük yaş grubunu ise 20–24 yaş arasındaki gençler oluşturmaktadır. Bu grup, tüm göçmenlerin %16,3'ünü kapsamaktadır. İlk bakışta bu veriler, Türkmenistan ile Türkiye arasındaki tarihî, kültürel ve ekonomik bağların doğal bir sonucu olarak değerlendirilebilir. Ancak bu rakamların arkasında çok daha karmaşık ve düşündürücü bir gerçeklik bulunmaktadır. Türkiye, uzun yıllardır dil ve kültür yakınlığı, eğitim ve çalışma imkânları nedeniyle Türkmenistan vatandaşlarının başlıca göç destinasyonlarından biri olmuştur. Ancak çok sayıda Türkmen vatandaşı ülkesini yalnızca ekonomik nedenlerle terk etmemektedir. İnsanlar, iş olanaklarının yetersizliği, temel hak ve özgürlüklerin kısıtlanması, düşüncelerini özgürce ifade edememeleri ve diğer yapısal sorunlar nedeniyle güvenlik, özgürlük ve daha iyi bir gelecek arayışıyla yurt dışına gitmek zorunda kalmaktadır. Dikkat çekici olan bir diğer husus ise bu eğilimin yalnızca Türkiye ile sınırlı olmamasıdır. Daha önce yayımlanan verilere göre, Türkmenistan vatandaşları Belarus'ta da yabancı iş gücü göçmenleri arasında en büyük gruplardan birini oluşturmuştur. Bir ülkenin vatandaşlarının birden fazla ülkede yabancı iş gücü göçmenleri arasında üst sıralarda yer alması, bunun geçici veya tesadüfi bir hareketlilik değil, uzun süredir devam eden kitlesel dış göç eğilimi olduğunu göstermektedir. Özellikle göç edenlerin yaş dağılımı büyük endişe yaratmaktadır. En kalabalık grubu 20–24 yaş arasındaki gençler oluşturmaktadır. Normal şartlarda bu gençlerin eğitimlerini tamamlamaları, aile kurmaları, ülkelerinin ekonomisine katkı sağlamaları ve Türkmenistan'ın geleceğini inşa etmeleri beklenirken, bunun yerine binlercesi yaşamını sürdürebilmek için yurt dışında fırsat aramak zorunda kalmaktadır. Son yıllarda Türkmenistan vatandaşlarının özellikle Türkiye'deki durumu daha da zorlaşmıştır. Birçok kişi oturma izinlerinin iptal edilmesi veya yenilenmemesi, idari gözetim altına alınma, sınır dışı edilme süreçleri ve yasal statülerini koruyamama gibi ciddi sorunlarla karşı karşıya kalmıştır. Uluslararası insan hakları kuruluşları, Türkmenistan vatandaşlarına yönelik sınır ötesi baskı (transnational repression) vakalarını defalarca belgeleyerek; aile bireyleri üzerinden baskı kurulması, tehditler, zorla geri gönderilmeler, siyasi saiklerle yürütülen kovuşturmalar ve göç mekanizmalarının kötüye kullanılmasına dikkat çekmiştir. Bu nedenle göç istatistikleri yalnızca demografik veriler olarak değerlendirilmemelidir. Aynı zamanda bunlar, ülke içindeki sosyal, ekonomik, hukuki ve siyasi gelişmelerin de önemli bir göstergesidir. Genç ve üretken nüfusun kitlesel biçimde ülkeyi terk etmesi, derin yapısal sorunlara işaret eden ciddi bir uyarıdır. Türkmenistan'ın uluslararası ortakları yalnızca göç rakamlarına değil, insanların ülkelerini terk etmelerine neden olan temel sebeplere de odaklanmalıdır. Kalıcı çözümler ancak gerçek reformlarla, insan haklarına saygının güvence altına alınmasıyla, vatandaşlara insanca yaşam koşullarının sağlanmasıyla, temel özgürlüklerin genişletilmesiyle, bağımsız bir yargı sisteminin oluşturulmasıyla ve barışçıl şekilde görüşlerini ifade eden kişilere yönelik baskıların sona erdirilmesiyle mümkün olabilir. Bugün binlerce Türkmenistan vatandaşı güvenlik, özgürlük ve onurlu bir yaşam umuduyla ülkesinin dışında yaşam aramaya devam etmektedir. Türkmenistan'ın Türkiye'de yabancı göçmenler arasında ilk sırada yer alması ve Belarus'ta da yabancı iş gücü göçmenleri arasında önde gelen ülkelerden biri olması, bir başarı göstergesi olarak değil, hem Türkmenistan yetkilileri hem de uluslararası toplum tarafından ciddiyetle ele alınması gereken önemli bir uyarı işareti olarak değerlendirilmelidir.