Türkmenistan'da Yurtdışı Eğitim Ücretlerine Yeni Kısıtlamalar: Veliler Açıklama Talep Ediyor, Öğrencilerin Eğitim Hakkı Tehlike Altında 4 Temmuz 2026

Türkmenistan'da Yurtdışı Eğitim Ücretlerine Yeni Kısıtlamalar: Veliler Açıklama Talep Ediyor, Öğrencilerin Eğitim Hakkı Tehlike Altında 4 Temmuz 2026 Dayanç Türkmenistan İnsan Hakları Platformu, Türkmenistan makamlarının yurtdışında eğitim gören Türkmen öğrencilerin öğrenim ücretlerinin ödenmesine ilişkin yürürlüğe koyduğu yeni kısıtlamalardan derin endişe duymaktadır. Bağımsız haber kuruluşu Azatlyk Radiosy tarafından yayımlanan bilgilere göre, yüzlerce aile, devlet bankalarının artık çok sayıda yabancı üniversite için öğrenim ücretlerini resmî döviz kuru üzerinden transfer etmediği bir durumla karşı karşıya kalmıştır. Bu yeni uygulama, hem hâlihazırda yabancı üniversitelere kayıt yaptırmış hem de 2026 sonbaharında eğitimlerine başlamaya hazırlanan yüzlerce Türkmen öğrencinin eğitimini riske atmaktadır. Veliler Aşkabat'a Gitti, Ancak Yetkililer Görüşmeyi Reddetti Azatlyk Radiosy'nin aktardığına göre, 2 Temmuz tarihinde Mary vilayetinden onlarca veli, çocuklarının yurtdışındaki eğitim ücretleriyle ilgili sorunun çözülmesini talep etmek amacıyla Türkmenistan Eğitim Bakanlığı ve Adalet Bakanlığına başvurmak üzere Aşkabat'a gitti. Ancak her iki bakanlığın yetkilileri de velileri kabul etmeyi reddetti, dilekçelerini kayda almadı ve onları ikamet ettikleri bölgelerdeki yerel makamlara yönlendirdi. Böylece vatandaşların, çocuklarının geleceğini doğrudan ilgilendiren bu konuda resmî açıklama alma hakkı fiilen engellenmiş oldu. Velilerin ifadelerine göre çocukları yabancı üniversitelerde hazırlık eğitimlerini tamamladı ve Eylül ayında birinci sınıfa başlamaya hazırlanıyor. Birçok aile üniversite kabul belgelerini teslim etmiş, kabul mektuplarını almış ve uçak biletlerini satın almış durumda. Buna rağmen çocuklarının eğitimlerine devam edip edemeyecekleri konusunda tam bir belirsizlik yaşanmaktadır. Öğrenim Ücretlerinin Ödenmesine Yeni Kısıtlamalar Yayımlanan bilgilere göre Türkmenistan devlet bankaları artık yalnızca Türkmenistan Eğitim Bakanlığı tarafından onaylanan dünyanın ilk 1000 üniversitesi listesinde yer alan yükseköğretim kurumlarına kabul edilen öğrencilerin öğrenim ücretlerini resmî döviz kuru üzerinden transfer etmektedir. Bu listenin dışında kalan üniversitelerde eğitim gören öğrenciler için ise öğrenim ücretlerinin resmî yoldan ödenmesi fiilen imkânsız hâle gelmiştir. Birçok aile aracı kişilere başvurmak, alternatif ödeme yolları aramak ya da çocuklarının eğitimlerine devam edip edemeyeceğini bilmeden beklemek zorunda kaldığını ifade etmektedir. Bağımsız kaynaklar ayrıca, mevcut mevzuat ödeme yapılmasına izin verse dahi bürokratik prosedürlerin ağırlaştırıldığını ve yeni idari engeller getirildiğini bildirmektedir. Resmî Açıklamaların Bulunmaması Türkmenistan makamlarının bu değişikliklere ilişkin hiçbir resmî açıklama yapmamış olması özellikle endişe vericidir. Azatlyk Radiosy'nin haberine göre Eğitim Bakanlığı, Adalet Bakanlığı ve diğer devlet kurumları gazetecilerin bilgi taleplerine yanıt vermemiştir. Eğitim Bakanlığının, Türkmenistan Devlet Haber Ajansı'nın (TDH) ve diğer resmî kurumların internet sitelerinde de yeni uygulamalara ilişkin herhangi bir açıklama yayımlanmamıştır. Bu nedenle binlerce aile, güvenilir resmî bilgiye ulaşamadan çocuklarının geleceği hakkında kritik kararlar vermek zorunda bırakılmaktadır. Kısıtlamaların Muhtemel Nedenleri Dayanç İnsan Hakları Platformu, bağımsız gözlemcilerin ve uzmanların yaşanan gelişmelere ilişkin çeşitli değerlendirmelerde bulunduğunu belirtmektedir. Bu değerlendirmeler arasında şunlar yer almaktadır: ülkede devam eden döviz krizi ve yabancı para sıkıntısı; eğitim amacıyla yurtdışına giden gençler üzerindeki devlet kontrolünün artırılmak istenmesi; yurtdışında eğitim gören Türkmen gençlerin sayısının azaltılmasına yönelik girişimler; bağımsız kaynakların, ülkedeki asker açığına ilişkin haberleri ve askerlik çağındaki gençlerin yurtdışına çıkışını sınırlandırma çabalarına dair değerlendirmeleri. Türkmenistan makamları bu iddiaları resmen doğrulamamıştır. Dolayısıyla bunlar bağımsız gözlemcilerin değerlendirmeleri olup, kesinleşmiş olgular olarak değerlendirilmemelidir. Malikberdi Allamyradov'un Davası: Öğrenciler İçin Bir Uyarı Türkmen öğrenci Malikberdi Allamyradov'un davası bu bağlamda özel önem taşımaktadır. Allamyradov, yurtdışındaki öğrenim ücretlerinin resmî döviz kuru üzerinden ödenememesi sorununu kamuoyuna taşıyan ilk Türkmen öğrencilerden biri oldu. Bu soruna dikkat çekmek amacıyla tek kişilik barışçıl bir protesto düzenleyerek öğrencilerin eğitim hakkının güvence altına alınmasını talep etti. İnsan hakları kuruluşlarının aktardığı bilgilere göre daha sonra ulusötesi baskının (transnational repression) mağdurlarından biri hâline geldi. Türkmenistan'a geri döndükten sonra, birçok uluslararası insan hakları örgütünün siyasî saiklerle uydurulmuş ve adil olmayan olarak değerlendirdiği bir ceza davası sonucunda mahkûm edildi. Hâlen uzun süreli hapis cezasını çekmektedir. Allamyradov'un davası, Türkmenistan'da eğitim ve sosyal haklarını barışçıl şekilde savunan kişilerin karşı karşıya kaldığı ciddi risklerin sembollerinden biri hâline gelmiştir. İnsan Hakları Açısından Değerlendirme Dayanç Türkmenistan İnsan Hakları Platformu, mevcut durumun Türkmenistan'ın uluslararası insan hakları yükümlülükleri açısından ciddi kaygılar doğurduğunu değerlendirmektedir. Yeni kısıtlamalar şu temel hakları etkileyebilir: Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 13. maddesi kapsamında güvence altına alınan eğitim hakkı; Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 12. maddesi kapsamında güvence altına alınan seyahat ve dolaşım özgürlüğü; eğitim hakkına eşit ve ayrımcılık olmaksızın erişim hakkı; gençlerin eğitim alacakları ülkeyi ve üniversiteyi özgürce seçme hakkı; Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi kapsamında güvence altına alınan eğitim ve kişisel gelişim hakları. Ayrıca devlet kurumlarının velilerin başvurularını kabul etmeyi reddetmesi, vatandaşların kamu makamlarına başvurma ve etkili idarî cevap alma hakları bakımından da ciddi soru işaretleri doğurmaktadır. Sonuç Dayanç Türkmenistan İnsan Hakları Platformu, Türkmenistan makamlarına aşağıdaki çağrıda bulunmaktadır: yeni uygulamalara ilişkin kamuoyuna derhâl açık ve şeffaf bilgi verilmesi; yurtdışında eğitim gören tüm Türkmen öğrenciler için adil, şeffaf ve ayrımcı olmayan bir öğrenim ücreti ödeme mekanizmasının sağlanması; öğrencilerin eğitim hakkının, eğitim gördükleri ülke veya üniversiteye bakılmaksızın güvence altına alınması; gençlerin eğitime erişimini kısıtlayan idarî engellerin kaldırılması; vatandaşların devlet kurumlarına başvurabilmesi ve başvurularına zamanında ve etkili cevap alabilmesinin sağlanması. Eğitim hakkı temel bir insan hakkıdır ve hiçbir koşulda idarî baskı ya da siyasî kontrol aracı hâline getirilmemelidir. --- Kaynaklar 1. Azatlyk Radiosy. Türkmen talyplarynyň daşary ýurtlardaky okuw töleglerini geçirmegine degişli täze çäklendirme girizildi (23 Haziran 2026) https://www.azathabar.com/a/turkmen-talyplarynyn-dasary-yurtlardaky-okuw-toleglerini-gecirmegine-degisli-taze-caklendirme-girizildi/33787050.html 2. Azatlyk Radiosy. Maryly ene-atalar Aşgabada baryp, okuw töleglerini geçirmek meselesiniň çözülmegini talap etdi, ýöne... (3 Temmuz 2026) https://www.azathabar.com/a/maryly-ene-atalar-asgabada-baryp-okuw-toleglerini-gecirmeg-meselesinin-cozulmegini-talap-etdi-yone/33795535.html 3. Progres.online. Children in Turkmenistan Are Raised to Serve the Authoritarian State https://x.com/i/status/2073067480000446770 4. Dayanç Türkmenistan İnsan Hakları Platformu – Ulusötesi baskı vakalarına ilişkin belgeler ve Malikberdi Allamyradov dosyası. https://dayanchcivil.com/