TÜRKMENİSTAN'DA ZORLA ÇALIŞTIRMA: ASKERLER PAMUK TARLALARINDA, ÖĞRETMENLERDEN ZORLA PARA TOPLANIYOR, ANAOKULLARI EĞİTİMCİSİZ KALIYOR VE ÇOCUKLAR EĞİTİM HAKKINDAN MAHRUM BIRAKILIYOR

TÜRKMENİSTAN'DA ZORLA ÇALIŞTIRMA: ASKERLER PAMUK TARLALARINDA, ÖĞRETMENLERDEN ZORLA PARA TOPLANIYOR, ANAOKULLARI EĞİTİMCİSİZ KALIYOR VE ÇOCUKLAR EĞİTİM HAKKINDAN MAHRUM BIRAKILIYOR

DAYANÇ — HUMAN RIGHTS PLATFORM OF THE DAYANÇ CIVIL MOVEMENT / TURKMENISTAN 23 Ekim 2026 TÜRKMENİSTAN'DA ZORLA ÇALIŞTIRMA: ASKERLER PAMUK TARLALARINDA, ÖĞRETMENLERDEN ZORLA PARA TOPLANIYOR, ANAOKULLARI EĞİTİMCİSİZ KALIYOR VE ÇOCUKLAR EĞİTİM HAKKINDAN MAHRUM BIRAKILIYOR DAYANÇ Sivil Hareketi İnsan Hakları Platformu / Türkmenistan (DAYANÇ), 2026 yılı pamuk hasadı kampanyası sırasında zorla çalıştırma uygulamalarının devam etmesinden ciddi endişe duymaktadır. Radyo Azatlık, bağımsız haber kuruluşu Turkmen.news ve Progres.online tarafından yayımlanan haberler ile DAYANÇ'ın doğrudan elde ettiği bilgiler, vatandaşların çalışma ve sosyal haklarının geniş çapta ihlal edildiğine işaret etmektedir. Zorunlu askerlik hizmetini yapan askerler, öğretmenler, anaokulu eğitimcileri, yardımcı personel ve diğer kamu kurumu çalışanları pamuk hasadına gönderilmektedir. Vatandaşlar, ücretsiz çalışmaya veya hasat kampanyasına katılmamak için para ödemeye zorlanmaktadır. Bu uygulamanın sonuçları yalnızca çalışanları değil, yeterli eğitim ve okul öncesi bakım ile gözetimden mahrum kalan çocukları da etkilemektedir. 1. RADYO AZATLIK: KAMU ÇALIŞANLARI VE ASKERLER ZORLA PAMUK HASADINA GÖNDERİLİYOR Eylül 2026'da Radyo Azatlık, Türkmenistan'ın Balkan vilayetindeki devlet kurumlarında çalışan personelin zorla pamuk hasadına gönderildiğini bildirmiştir. Radyo Azatlık'ın kaynaklarına göre kamu çalışanlarına iki seçenek sunulmuştur: Ya kendileri pamuk tarlalarına gidecek ya da yerlerine çalışacak pamuk işçileri için 100 ila 200 manat ödeyeceklerdir. Buna karşılık, ücret karşılığında çalıştırılan işçilere günlük yaklaşık 40–50 manat ödendiği bildirilmiştir. Kaynaklara göre insanları pamuk tarlalarına taşımak amacıyla normal yolcu taşımacılığında kullanılan otobüsler seferlerden çekilmiştir. Bu durum halkın ulaşımını da olumsuz etkilemiştir. Radyo Azatlık, zorunlu askerlik hizmetini yapan askerlerin de tarım işlerinde çalıştırıldığını bildirmiştir. Eylül ayında yayımlanan haberlerde, Ahal ve Balkan vilayetlerinde askerlerin günde 50 kilograma kadar pamuk toplamaya zorlandığı belirtilmiştir. Askerlerin ağır yaşam koşullarında kaldığı, yeterli hijyen imkânlarından yoksun olduğu, beslenme ve kişisel temizlik konusunda ciddi kısıtlamalarla karşılaştığı bildirilmiştir. Radyo Azatlık, ağustos ayında da askerlerin aşırı sıcaklarda pamuk tarlalarında yabani ot temizlemeye gönderildiğini duyurmuştur. Kaynaklara göre askerler sulama kanallarından su içmiş, bunun ardından bazıları hastalanarak tıbbi yardıma ihtiyaç duymuştur. Bu tür koşullar askerlerin sağlığı açısından doğrudan tehdit oluşturmaktadır. 2. ÇOCUKLAR OKULA GİTMEK YERİNE ÇALIŞMAK ZORUNDA KALIYOR Radyo Azatlık, 4 Eylül 2026 tarihinde Türkmenistan'ın Marı vilayetindeki çocuk işçiliği sorununu gündeme getirmiştir. Radyo Azatlık'ın haberine göre Bayramalı, Türkmengala ve Yolöten'de bazı öğrenciler tarım işlerinde çalışmak, pamuk toplamak veya hayvan otlatmak zorunda kaldıkları için derslere katılamamaktadır. Bu durumun nedenlerinden biri olarak ailelerin ağır ekonomik koşulları gösterilmektedir. DAYANÇ, ekonomik yoksulluğun devleti çocukları sömürüden koruma ve eğitime erişimlerini sağlama yükümlülüğünden muaf tutmadığını vurgulamaktadır. Çocukların okula devam etmesini engelleyen çocuk işçiliği, Türkmenistan'ın uluslararası yükümlülüklerine aykırıdır. 3. TURKMEN.NEWS: PAMUK TOPLAMA KOTASINI DOLDURAMAYAN ASKERLER CEZALANDIRILIYOR Turkmen.news, 22 Ekim 2026 tarihinde Marı, Lebap, Daşoğuz ve Ahal vilayetlerinde zorla çalıştırma uygulamalarına ilişkin bir araştırma yayımlamıştır. Askerlerin ifadeleri özellikle endişe vericidir. Habere göre askerlere günlük 50 kilograma kadar pamuk toplama kotası uygulanmaktadır. Kaynakların ifadelerine göre belirlenen kotayı dolduramayan askerlere çeşitli cezalar verilmektedir: — Beton üretim tesisinde ağır işlerde çalıştırılma; — 50 manat ödeme yapmaya zorlanma; — Yüze yumruk atılması da dâhil olmak üzere fiziksel şiddete maruz kalma. Aynı zamanda kaynaklara göre toplanan pamuk karşılığında kazanıldığı belirtilen paralar askerlere verilmemekte, komutanlar tarafından alıkonulmaktadır. Askerler ayrıca yetersiz beslenme ve içme suyu eksikliğinden şikâyet etmektedir. Özellikle dikkat çekici bir diğer iddia, denetçiler geldiğinde veya ülke yönetimini taşıyan bir helikopterin tarlaların üzerinden geçme ihtimali bulunduğunda askerlere pamuk bitkilerinin arasına saklanmalarının emredilmesidir. Bu tanıklıkların doğrulanması hâlinde, yalnızca zorla çalıştırma uygulamalarının değil, bu uygulamaları dış denetimden gizleme girişimlerinin de söz konusu olduğu anlaşılacaktır. 4. ÖĞRETMENLER PAMUK HASADI İÇİN KENDİ MAAŞLARINDAN PARA ÖDÜYOR Turkmen.news araştırmasına göre Daşoğuz vilayetinde eğitim çalışanları, ücretli pamuk işçilerinin masraflarını karşılamaya zorlanmaktadır. Bir okulda öğretmenlerden her ders saati için sekiz manat toplanmaktadır. Haftalık 24 ders saati üzerinden hesaplandığında bu miktar 192 manata ulaşmaktadır. Diğer okullarda ise farklı öğretmen gruplarının sırayla ücretli pamuk işçilerinin masraflarını karşıladığı toplu para toplama uygulamaları bulunmaktadır. Para ödemeyi reddeden öğretmenler, okul yönetiminin ve meslektaşlarının baskısıyla karşılaşmaktadır. Habere göre Ahal vilayetinin Altın Asır ilçesindeki 6 No.lu okulda öğretmenlerden her gün beş manat talep edilmektedir. Para toplama uygulamasının ağustos ayında başladığı ve aralık ayına kadar devam edeceği bildirilmektedir. Ödeme yapmayı reddeden çalışanlar ek denetimlere tabi tutulmaktadır. Araştırmada okul müdürü Muhammet Atayev, müdür yardımcısı Tirkiş Hocamguliyev ve ilçe hâkimi Guvançgeldi Muradov'un isimleri geçmektedir. Yayının kaynaklarına göre para toplama işlemleri okul yönetiminin katılımıyla ve üst makamların talimatları doğrultusunda gerçekleştirilmektedir. Bu iddialar, adı geçen tüm kişilerin hakları gözetilerek bağımsız bir soruşturmaya konu edilmelidir. 5. DAYANÇ'IN KENDİ KAYNAĞI: ANAOKULLARI EĞİTİMCİSİZ KALIYOR DAYANÇ İnsan Hakları Platformu, kendi kaynağından doğrudan ek bilgiler almıştır. Kaynağın verdiği bilgilere göre anaokulu öğretmenlerinin ve yardımcı bakım personelinin zorla pamuk hasadına gönderilmesi, Türkmenistan'daki bazı okul öncesi eğitim kurumlarının faaliyetlerini ciddi şekilde aksatmaktadır. Veliler, anaokulu çalışanlarının kendilerinden mümkün olduğunca çocuklarını anaokuluna getirmemelerini istediğinden şikâyet etmektedir. Bunun nedeni personel yetersizliğidir. Anaokulu öğretmenleri ve yardımcı bakım personeli pamuk tarlalarına gönderildiğinde, personelsiz kalan gruplar diğer gruplarla birleştirilmektedir. Bunun sonucunda bir grupta 20'den fazla çocuk bulunmakta ve kalan personel bütün çocuklarla ilgilenmek zorunda kalmaktadır. Kaynağın ifadesine göre öğretmenler, fiziksel olarak her çocuğa gerekli ilgiyi gösterememektedir. DAYANÇ, bu durumu özellikle tehlikeli bulmaktadır. Söz konusu olan, sürekli gözetim, yardım ve okul öncesi eğitim kurumlarında güvenli koşullara ihtiyaç duyan küçük çocuklardır. Anaokulu çalışanlarının zorla pamuk hasadına gönderilmesi, çocukların güvenliği ve refahı açısından ek riskler yaratmaktadır. Devletin eğitimcileri tarım işlerine göndermesi nedeniyle ebeveynler çocuklarını evde tutmak zorunda bırakılmamalıdır. DAYANÇ, bu uygulamanın sona erdirilmesini ve okul öncesi eğitim kurumlarının kesintisiz faaliyet göstermesinin sağlanmasını talep etmektedir. Kaynağın kimliği güvenlik gerekçesiyle açıklanmamaktadır. 6. ÇİFTÇİLER ZARARINA ÇALIŞIYOR Turkmen.news araştırması, tarım üreticilerinin içinde bulunduğu ağır koşulları da ortaya koymaktadır. Çiftçiler su, tarım makineleri, gübre ve diğer gerekli kaynakların yetersizliğinden şikâyet etmektedir. Kaynakların ifadelerine göre devlet tarafından sağlanan bazı kaynaklar tarım üreticilerine ulaşmamaktadır. Makine yetersizliği, kiracı çiftçileri tarım makineleriyle yapılan işler için yüksek ücretler ödemeye zorlamaktadır. 2026 yılında tarım zararlıları da ürünlere ek zarar vermiştir. Bir çiftçi, ailesinin beş hektarlık araziden iki tondan daha az pamuk topladığını bildirmiştir. Ton başına 5.000 manatlık alım fiyatı üzerinden hesaplandığında, ailenin uzun süreli ağır çalışma karşılığında elde ettiği gelir 10.000 manatın altında kalabilmektedir. Çiftçiler ayrıca teslim ettikleri pamuğun gerçek ağırlığının düşük gösterildiğini ve ürün teslimi sırasında başka usulsüzlükler yaşandığını bildirmektedir. Bu durumlar, devlet kaynaklarının dağıtımında olası suistimaller de dâhil olmak üzere bağımsız biçimde araştırılmalıdır. 7. TÜRKMENİSTAN'IN ULUSLARARASI YÜKÜMLÜLÜKLERİ Türkmenistan, zorla çalıştırmanın ortadan kaldırılmasını amaçlayan temel uluslararası sözleşmeleri onaylamıştır. Bunlar arasında şunlar bulunmaktadır: ILO 29 Sayılı Zorla Çalıştırma Sözleşmesi. ILO 105 Sayılı Zorla Çalıştırmanın Kaldırılması Sözleşmesi. ILO 138 Sayılı Asgari Yaş Sözleşmesi. ILO 182 Sayılı En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliği Sözleşmesi. Askerlerin olağan tarım işlerinde çalıştırılması, yalnızca askerî nitelikteki işler için öngörülen istisna kapsamında kendiliğinden haklı gösterilemez. Vatandaşların ceza, para cezası veya idari baskı tehdidi altında pamuk toplamaya zorlanması, 29 Sayılı Sözleşme kapsamında zorla çalıştırmanın özelliklerini taşımaktadır. DAYANÇ, Uluslararası Çalışma Örgütü'nün katılımıyla bağımsız izleme faaliyetlerinin yürütülmesini gerekli görmektedir. 8. DAYANÇ'IN TÜRKMENİSTAN YETKİLİLERİNE VE ULUSLARARASI TOPLUMA ÇAĞRISI DAYANÇ, pamuk sektöründe zorla çalıştırmaya derhâl son verilmesini talep etmektedir. Özellikle aşağıdaki önlemler alınmalıdır: 1. Zorunlu askerlik hizmetini yapan askerlerin pamuk tarlalarında çalıştırılmasına son verilmesi. 2. Öğretmenlerden, anaokulu eğitimcilerinden ve diğer kamu çalışanlarından zorla para toplanmasının yasaklanması. 3. Anaokullarının normal faaliyetlerinin sağlanması ve çocukların personel eksikliğinin sonuçlarından korunması. 4. Askerlere yönelik fiziksel şiddet iddialarının araştırılması. 5. Pamuk hasadına katılmayı reddeden çalışanlara yönelik her türlü baskının sona erdirilmesi. 6. Bağımsız ILO gözlemcilerinin tarımsal çalışma alanlarına engelsiz erişiminin sağlanması. 7. Tarımsal kaynakların dağıtımı ve pamuk alımındaki suistimal iddialarının araştırılması. 8. Zorla çalıştırma uygulamalarını bildiren vatandaşların ve tanıkların korunmasının sağlanması. 9. ZORLA ÇALIŞTIRMA VAKALARI ULUSLARARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜ'NE NASIL BİLDİRİLEBİLİR? DAYANÇ, Türkmenistan vatandaşlarına zorla çalıştırma uygulamaları hakkında Uluslararası Çalışma Örgütü'ne (ILO) bilgi iletebileceklerini hatırlatmaktadır. ILO'nun Türkmenistan'daki temsilciliğinin iletişim bilgileri: E-posta: teswir@ilo.org Telefon: +993 71 65 99 70 Adres: Birleşmiş Milletler Binası, Arçabil Caddesi No. 21, Aşkabat, Türkmenistan ILO'nun resmî internet sitesi: https://www.ilo.org Vatandaşlar; zorla pamuk toplatılması, hukuka aykırı para toplanması, işten çıkarma tehditleri, fiziksel şiddet, askerlerin sömürülmesi ve çocuk işçiliği hakkında bilgi verebilirler. ILO'ya bilgi iletilmesinin otomatik olarak resmî bir şikâyet süreci başlatmadığının bilinmesi önemlidir. Bu tür süreçler için özel uluslararası mekanizmalar öngörülmüştür. Baskı veya misilleme riski bulunduğunda kişisel bilgilerin ve delillerin iletilmesi sırasında dikkatli olunmalıdır. SONUÇ Türkmenistan'daki pamuk hasadı kampanyası, temel insan haklarının ihlal edildiğine ilişkin haberler eşliğinde devam etmektedir. Askerler, asli görevlerini yerine getirmek yerine pamuk tarlalarında çalışmaktadır. Öğretmenler maaşlarının bir bölümünü vermeye zorlanmaktadır. Anaokulu öğretmenleri ve yardımcı bakım personeli anaokullarından alınarak çocuklar yeterli gözetimden mahrum bırakılmaktadır. Düşük gelirli ailelerin çocukları tarım işlerinde çalışmak için derslere katılamamaktadır. Çiftçiler kaynak yetersizliği ve ağır ekonomik koşullarla karşı karşıyadır. Bütün bu haberler, Türkmenistan'daki pamuk üretiminin organizasyonuna ilişkin yalnızca münferit denetimlerin değil, sistematik ve bağımsız bir soruşturmanın gerekli olduğunu göstermektedir. DAYANÇ, Uluslararası Çalışma Örgütü'nü, uluslararası insan hakları kuruluşlarını ve diplomatik temsilcilikleri askerlerin, eğitim çalışanlarının ve çocukların durumuna özellikle dikkat etmeye çağırmaktadır. Devletin hiçbir pamuk üretim hedefi; zorla çalıştırmayı, şiddeti, sömürüyü ve çocuk haklarının ihlalini haklı gösteremez. KAYNAKLAR 1. Turkmen.news, 22 Ekim 2026. “Türkmenistan'da pamuk hasadı kampanyasının yükünü kamu çalışanları ve zorunlu askerlik hizmetini yapan askerler taşıyor.” https://turkmen.news/2026/10/22/v-turkmenistane-hlopkouborochnuyu-kampaniyu-vyvozyat-na-sebe-byudzhetniki-i-soldaty-srochniki/ 2. Progres.online — Pamuk hasadı kampanyası sırasında zorla çalıştırma uygulamalarına ilişkin yayın. https://x.com/OnlineProgres/status/2113292387887821195 3. Radyo Azatlık / Azatlyk Radiosy. Ağustos ve Eylül 2026'da askerlerin tarım işlerinde çalıştırılması, Balkan vilayetinde zorla pamuk toplatılması, Marı vilayetindeki öğrencilerin durumu ve kamu çalışanlarının çalışma haklarının ihlal edilmesine ilişkin yayımlanan haberler. Resmî internet sitesi: https://www.azathabar.com/ 4. DAYANÇ'ın Kendi Kaynağı. Anaokulu öğretmenlerinin ve yardımcı bakım personelinin pamuk hasadına gönderilmesi, anaokulu gruplarının birleştirilmesi ve velilerin şikâyetlerine ilişkin tanıklıklar. Kaynağın kimliği korunmaktadır. 5. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). 29, 105, 138 ve 182 sayılı sözleşmeler. https://www.ilo.org DAYANÇ — HUMAN RIGHTS PLATFORM OF THE DAYANÇ CIVIL MOVEMENT / TURKMENISTAN Resmî internet sitesi: http://dayanchcivil.com/

İletişime Geçin

Dayanch olarak, her bireyin temel haklarını korumak ve geliştirmek için çalışıyoruz.

İletişime Geç →
Logo