Sivil Hareket İnsan Hakları Platformu DAYANÇ Türkmenistan, Türkmenistan silahlı kuvvetlerinde giderek artan asker ölümleri, şiddet, askeri zorbalık (dedovşçina) ve subayların görevden ayrılmasıyla ilgili gelişmeler konusunda ciddi endişelerini dile getirmektedir. Radio Azatlyk Türkmenistan tarafından yayımlanan bilgilere göre, Balkan vilayetinden olan bir er asker, Lebap vilayetinin Türkmenabat şehrindeki topçu birliklerinde bulunan bir askeri birlikte hayatını kaybetti. Haberlere göre asker hamama girdi ve bir daha sağ çıkamadı. Daha sonra orada cansız halde bulundu. Hayatını kaybeden askerin cenazesi beş asker tarafından ailesine teslim edildi, ancak ölüm sebebine dair ailesine herhangi bir resmi açıklama yapılmadı. İlk bilgilere göre ölümün zehirlenme sonucu meydana gelmiş olabileceği belirtiliyor, ancak bu konuda resmi bir doğrulama veya soruşturma sonucu açıklanmış değildir. Radio Azatlyk gazetecileri, Lebap ve Balkan vilayetlerindeki askeri birimlerden bilgi almaya çalıştı, ancak herhangi bir açıklama elde edilemedi. Türkmenistan silahlı kuvvetlerinde bu tür bilgi saklama uygulamaları uzun zamandır sistematik bir hal almıştır. Asker ölümleri, intiharlar, işkence, zehirlenme ve benzeri trajik olaylarla ilgili bilgiler kamuoyundan gizlenmektedir ve bu konularda resmi bilgiye ulaşmak neredeyse imkânsızdır. Hayatını kaybeden askerlerin yakınları, olayların ayrıntılarını öğrenmek veya soruşturma talep etmek istediklerinde çoğu zaman “sessiz kalmaları tavsiye edilmekte”, hatta bazı durumlarda açıkça tehdit edilmektedirler. Türkmenistan ordusunda yaygın olan sorunlar arasında şunlar bulunmaktadır: askerler arasında zorbalık (dedovşçina) fiziksel şiddet yeni askerlere yönelik kötü muamele komuta kademesinde yolsuzluk askerlerden para talep edilmesi Bu koşullara dayanamayan birçok genç asker intihar etmektedir. Daha da endişe verici olan ise son yıllarda asker sayısındaki yetersizlik nedeniyle sağlık sorunları bulunan gençlerin bile zorunlu askerliğe alınmaya başlanmasıdır. Türkmenistan’da askerlik zorunludur ve 18 ile 20 yaş arasındaki genç erkekler için geçerlidir. Ülkede alternatif sivil hizmet seçeneği bulunmamaktadır. Ordudaki koşullar, askerlerin hakları ve askeri sistemdeki sorunlar kamusal alanda tartışılamamakta, bu konular hakkında konuşmaya çalışanlar ise çoğu zaman susturulmaktadır. Bu trajik olayların yaşandığı bir dönemde, orduda ciddi bir kadro krizi yaşandığı da bildirilmektedir. Bağımsız medya kuruluşu Turkmen.news’un haberine göre Türkmenistan’da çok sayıda subay görevden ayrılmaktadır. Yetkililer bu durumu durdurabilmek için subaylara kendi bölgelerinde görev yapma imkânı sunmaya başlamıştır. Amaç, subayların ordudan ayrılmasını engellemektir. Ancak bu tür önlemler, sistemdeki temel sorunları çözmemektedir. Silahlı kuvvetlerdeki krizin nedenleri açıktır: asker ve subaylar için çok düşük maaşlar sosyal güvencelerin eksikliği sistem içindeki yolsuzluk kötü hizmet koşulları korku ve cezasızlık atmosferi Bu durum sonucunda ordu, profesyonel ve deneyimli subaylarını giderek kaybetmektedir. Bu koşullar altında er askerlerin ölümü gibi trajik olaylar daha da endişe verici hale gelmektedir. Ordu, bir ülkeyi ve vatandaşlarını koruyan bir kurum olmalıdır. Ancak Türkmenistan’da giderek daha sık şu soru sorulmaktadır: Askerlerin kendisini kim koruyacak? Sivil Hareket İnsan Hakları Platformu DAYANÇ Türkmenistan şu çağrılarda bulunmaktadır: Türkmenabat’taki askerin ölümü hakkında bağımsız bir soruşturma yapılması asker ölümleriyle ilgili tüm soruşturmaların şeffaf yürütülmesi hayatını kaybeden askerlerin ailelerine yönelik baskı ve tehditlerin sona erdirilmesi orduda yaşanan zorbalık, şiddet ve yolsuzluk vakalarının soruşturulması askerlerin haklarına ilişkin bilgilerin kamuya açık hale getirilmesi Şiddet, korku ve gizlilik üzerine bir ordu inşa edilemez. Vatanseverlik, ülkeye ve halka karşı sorumluluk duymaktır. Ancak sistem, sadakati vatana değil bir klana yöneltirse, sonuç şu olur: Orduda hizmet etmek isteyen insan sayısı giderek azalır. Ve giderek daha fazla aile şu soruyu sormaya başlar: “Oğlum askerlikten sağ dönecek mi?” Kaynaklar Turkmen.news https://turkmen.news/2026/03/13/oficeram-v-turkmenistane-predlagayut-sluzhit-v-svoih-regionah-chtoby-ostanovit-uvolneniya/� Radio Azatlyk Türkmenistan https://youtu.be/xcU_M4APFHc�
Dayanch olarak, her bireyin temel
haklarını korumak ve geliştirmek
için çalışıyoruz.
