BM, TÜRKMENİSTAN'IN GİRİŞİMİYLE 2028 YILINI ULUSLARARASI HUKUK YILI İLAN ETTİ: DAYANÇ ULUSLARARASI PROTESTO SÜRECİ BAŞLATIYOR 1 Kasım 2026 Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 24 Temmuz 2026 tarihinde 80. oturumunun 106. Genel Kurul toplantısında, Türkmenistan'ın girişimiyle hazırlanan A/RES/80/295 sayılı “2028 Uluslararası Hukuk Yılı” kararını oydaşmayla kabul etti. Karara 78 BM üyesi devlet ortak sunucu olarak destek verdi. Söz konusu karar, Birleşmiş Milletler tarafından resmen doğrulanarak yayımlandı. Türkmenistan'ın BM Daimî Temsilciliği, 12 Ağustos 2026 tarihinde karar metninin Birleşmiş Milletlerin altı resmî dilinin tamamında yayımlandığını duyurdu. Karar uyarınca 2028 yılı, dünya genelinde Uluslararası Hukuk Yılı olarak ilan edildi. BM Genel Kurulu ayrıca Türkmenistan'ın Aralık 2028'de Uluslararası Hukuk Küresel Forumu'na ev sahipliği yapma niyetini memnuniyetle karşıladı. 25 Temmuz'da Türkmenistan Dışişleri Bakanlığı, kararın kabul edilmesini ülkenin dış politikasının önemli bir başarısı olarak değerlendirdi. Resmî açıklamalarda, girişime verilen uluslararası desteğin Türkmenistan'ın hukukun üstünlüğünü, barışı ve uluslararası iş birliğini geliştirme yönündeki çabalarının takdir edildiğini gösterdiği ileri sürüldü. 26 Ekim 2026 tarihinde Türkmenistan Dışişleri Bakanlığında, 2026–2028 dönemini kapsayan Ulusal Eylem Planı taslağının hazırlanmasına ilişkin bir toplantı düzenlendi. Toplantıda organizasyonel hazırlıklar, uluslararası etkinlikler ve devlet kurumları arasındaki koordinasyon konuları ele alındı. Dolayısıyla söz konusu girişim artık yalnızca diplomatik bir açıklama olmaktan çıkmış, Türkmenistan'da düzenlenmesi planlanan küresel forumun merkezî rol oynayacağı kapsamlı bir uluslararası programın hazırlık aşamasına geçmiştir. Ancak bütün bu gelişmeler temel bir soruyu gündeme getirmektedir: İnsan hakları sicili uzun yıllardır ciddi ve sürekli uluslararası eleştirilere konu olan bir devlet, kendisini hukukun üstünlüğünün geliştirilmesinde küresel bir merkez olarak sunabilir mi? Uluslararası Bir Girişimin Kabul Edilmesi, Bir Ülkenin İnsan Hakları Sicilinin Onaylandığı Anlamına Gelmez DAYANÇ Sivil Hareketi İnsan Hakları Platformu / Türkmenistan, kabul edilen kararın, Türkmenistan makamlarının uluslararası insan hakları yükümlülüklerine uyumunun tarafsız biçimde değerlendirilmesi sağlanmadan ülkenin uluslararası imajını güçlendirmek amacıyla kullanılmasına kesinlikle karşı çıktığını açıklamaktadır. Uluslararası hukuka veya onun gelişmesini amaçlayan girişimlere karşı olmadığımızı özellikle vurguluyoruz. Aksine, yıllardır ısrarla talep ettiğimiz şey, uluslararası hukuka gerçekten saygı gösterilmesi ve bu hukukun eksiksiz uygulanmasıdır. Ancak uluslararası hukuk, diplomatik bildirilerden, konferanslardan, törenlerden ve devlet yetkililerinin açıklamalarından ibaret olamaz. Human Rights Watch ve Amnesty International başta olmak üzere uluslararası insan hakları kuruluşları, uzun yıllardır Türkmenistan'da siyasi baskıları, keyfî gözaltıları, ifade ve seyahat özgürlüğüne yönelik kısıtlamaları, zorla kaybetmeleri, zorla çalıştırmayı ve vatandaşların haklarını koruyabilecek etkili mekanizmaların bulunmamasını belgelemektedir. Yurt dışında yaşayan Türkmenistan vatandaşlarının durumu özellikle endişe vericidir. Çok sayıda vatandaş, pasaportlarının düzenlenmemesi veya yenilenmemesi nedeniyle son derece ağır hukuki koşullarla karşı karşıya kalmaktadır. Bir diğer ciddi sorun ise Türkmenistan vatandaşlarının ülkeden ayrılma hakkına getirilen kısıtlamalardır. Bu kapsamda uygulanan ulusal mevzuat hükümlerinin, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin 12. maddesiyle uyumluluğunun incelenmesi gerekmektedir. DAYANÇ İnsan Hakları Platformu; siyasi baskı, kişisel güvenliğe yönelik tehditler, kadın ve çocuk hakları ihlalleri, sınır aşan baskılar ve uluslararası koruma ihtiyacıyla bağlantılı bireysel başvuruları belgelemekte ve mağdurlara destek sağlamaktadır. Platformun takip ettiği dosyalar arasında Jeren Altyýewa ve reşit olmayan kızı Ogulnur Pelwanowa, Maral Annaýewa ve Leyla Kamalowa'nın davaları bulunmaktadır. Platform ayrıca Temmuz 2025'te Türkiye'de zorla kaybedilen Alisher Sakhatov ve Abdullah Orusov'un akıbetlerinin ve nerede bulunduklarının belirlenmesine yönelik girişimleri desteklemektedir. Bu olay, etkili ve bağımsız bir soruşturma gerektirmektedir. Gulala Hasanova ise onların akıbetine ilişkin gerçeğin ortaya çıkarılması için mücadelesini sürdürmektedir. Bu vakaların koşulları, olaylara karıştığı iddia edilen kişilerin sorumluluğu ve devlet kurumlarının olası bağlantıları bağımsız biçimde araştırılmalıdır. İnsanlar bu tür ihlallerle karşı karşıya kalmaya devam ederken, hukukun üstünlüğünü yücelten uluslararası açıklamalar gerçek hesap verebilirliğin ve insan haklarının etkin biçimde korunmasının yerini alamaz. DAYANÇ, Uluslararası Protesto ve Resmî Başvuru Süreci Başlatacak DAYANÇ İnsan Hakları Platformu, A/RES/80/295 sayılı kararın kabul edilmesi ve 2028 yılında düzenlenmesi planlanan uluslararası forumun hazırlıkları nedeniyle resmî bir uluslararası protesto bildirisi hazırlayacağını ve ilgili makamlara ve uluslararası insan hakları mekanizmalarına sunacağını açıklamaktadır. Platform; Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'ne, BM Genel Kurulu Başkanı'na, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği'ne, ilgili BM Özel Raportörlerine, diğer uluslararası kuruluşlara, diplomatik temsilciliklere ve BM üyesi devletlere başvuruda bulunmayı planlamaktadır. Bu başvurularda DAYANÇ, planlanan uluslararası forum gerçekleştirilmeden önce Türkmenistan'daki insan hakları durumunun bağımsız biçimde değerlendirilmesi gerektiğini gündeme getirecektir. Forumun düzenlenme koşullarının ve yerinin yeniden değerlendirilmesi, bağımsız insan hakları kuruluşlarının katılımının sağlanması, mağdurların korunması ve uluslararası etkinliklerin insan hakları ihlallerini gizlemek, önemsiz göstermek veya meşrulaştırmak amacıyla kullanılmasının önlenmesi konularına özel önem verilecektir. DAYANÇ ayrıca bireysel vakalara ilişkin mevcut belgeleri ve seyahat özgürlüğüne getirilen kısıtlamalar, pasaport verilmemesi, vatandaşlara yönelik baskılar ve uluslararası yükümlülüklere uyulmaması gibi sistematik sorunlara ilişkin kanıtları ilgili uluslararası mekanizmalara sunmayı planlamaktadır. Uluslararası kurumların yalnızca Türkmenistan hükümetinin resmî açıklamalarına dayanmakla yetinmemesi; bağımsız tanıklıkları, mağdurların başvurularını ve insan hakları kuruluşlarının topladığı belgeleri de dikkate alması için girişimlerde bulunacağız. Uluslararası Hukuk, Siyasi İtibarları Değil İnsanları Korumalıdır Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından bir kararın kabul edilmesi, Türkmenistan'ı uluslararası yükümlülüklerinden muaf tutmadığı gibi ülkede insan hakları ihlallerinin bulunmadığının da kanıtı değildir. 2028 yılının Uluslararası Hukuk Yılı ilan edilmesi, yalnızca diplomatik törenler için değil, devletlerin sorumluluğunun kapsamlı biçimde tartışılması için de bir fırsat olmalıdır. DAYANÇ İnsan Hakları Platformu, Türkmenistan'ın temel insan haklarına ve özgürlüklere uyumunun, söz konusu kararın uygulanmasına ilişkin uluslararası görüşmelerin ayrılmaz bir parçası olması gerektiğini savunmaktadır. Bu konuların resmî olarak değerlendirilmesini sağlamak amacıyla uluslararası başvuru, delil sunma ve kurumsal denetim mekanizmalarından yararlanmayı planlıyoruz. Yıllardır adalet, özgürlük, güvenlik ve en temel haklarının korunması için mücadele eden insanların yaşadığı acılar görmezden gelinirken uluslararası hukukun üstünlüğünün kutlanması kabul edilemez. Uluslararası hukuk, insanların korunmasına hizmet etmeli; siyasi propagandanın arkasına sığınılan bir araç hâline getirilmemelidir. DAYANÇ İnsan Hakları Platformu, hesap verebilirliği, şeffaflığı ve insan haklarına gerçek anlamda saygı gösterilmesini sağlamak amacıyla ihlalleri belgelemeye ve uluslararası başvurular hazırlamaya devam edecektir. DAYANÇ SİVİL HAREKETİ İNSAN HAKLARI PLATFORMU / TÜRKMENİSTAN Diana Dadasheva Başkan — Fransa Lala Abdyrahmanova Temsilci — Türkiye Web sitesi: https://dayanchcivil.com E-posta: dayanch.civil@gmail.com Resmî Kaynaklar Birleşmiş Milletler — 2028 Uluslararası Hukuk Yılı, A/RES/80/295: https://unrcca.unmissions.org/en/resolutions BM Genel Kurulu — 80. Oturum, 106. Genel Kurul Toplantısı: https://transcripts.un.org/en/ga/80/106 Türkmenistan Dışişleri Bakanlığı — 25 Temmuz 2026 tarihli açıklama: https://mfa.gov.tm/en/news/6245 Türkmenistan Dışişleri Bakanlığı — 26 Ekim 2026 tarihli hazırlık toplantısı: https://france.tmembassy.gov.tm/en/news/167441 Human Rights Watch — Türkmenistan, Dünya Raporu 2026: https://www.hrw.org/world-report/2026/country-chapters/turkmenistan Amnesty International — Türkmenistan: https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/eastern-europe-and-central-asia/turkmenistan/
Dayanch olarak, her bireyin temel
haklarını korumak ve geliştirmek
için çalışıyoruz.